İslam’da hükümler sabit ve tek boyutlu değildir; aksine çoğu zaman bağlama, niyete ve şartlara göre farklılık gösterir. Aynı fiil, farklı durumlarda helal ya da haram hükmü alabilir. Bu durum, dinin yüzeysel bir yasaklar bütünü değil, derin bir hikmet ve denge sistemi olduğunu ortaya koyar.
Örneğin, cinsel birliktelik evlilik bağı olmadan haram iken, nikâh çerçevesinde helaldir. Silah taşımak sıradan bir insan için uygun görülmezken, kamu düzenini sağlamakla görevli bir polis için meşrudur. Su içmek normal şartlarda helal ve gerekli iken, ameliyat öncesi bir hasta için zararlı olabileceğinden yasaklanabilir. Bu örnekler, bir hükmün doğru anlaşılabilmesi için mutlaka şartlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini açıkça gösterir.
Bu durumu daha sistematik görmek için örnekleri şu şekilde özetleyebiliriz:
- Cinsel birliktelik:
Evlilik bağı olmadan haramdır; ancak nikâh çerçevesinde helaldir. - Silah taşıma:
Sıradan bir insan için fesada yol açabileceği için uygun görülmezken, kamu güvenliğini sağlamakla görevli bir polis için meşrudur. - Su içmek:
Normal bir insan için helal ve gereklidir; fakat ameliyat öncesinde bir hasta için zararlı olabileceğinden yasaklanabilir. - Havas ve benzeri uygulamalar:
- İnsanların arasını bozmak, kin ve nefret oluşturmak amacıyla yapılırsa büyü kapsamına girer ve haramdır.
- İnsanları barıştırmak, aileyi korumak veya birini kötü yoldan uzaklaştırmak amacıyla yapılırsa farklı bir değerlendirmeye tabi tutulur.
Bu örnekler açıkça gösterir ki, İslam’da bir hüküm verirken sadece eylemin kendisine bakmak yeterli değildir. Niyet, bağlam ve sonuç birlikte değerlendirilmelidir.
Burada özellikle “havas” meselesi üzerinde durmak gerekir. Çünkü çoğu zaman bu konu, yüzeysel değerlendirmelerle doğrudan büyü ile eş tutulmaktadır. Oysa belirleyici olan, yapılan uygulamanın amacı ve ortaya çıkardığı sonuçtur. İnsanların arasını bozmak, zarar vermek ve kötülük yaymak amacı taşıyan her türlü uygulama büyü kapsamında değerlendirilir ve haramdır. Ancak insanların iyiliğini gözeten, aralarını düzelten, aileyi koruyan ve hayra vesile olan bir yaklaşım aynı şekilde değerlendirilmez.
Dolayısıyla mesele, bir uygulamanın adı değil; niyeti, bağlamı ve neticesidir. Aynı fiil, farklı niyetlerle tamamen zıt hükümler alabilir.
Sonuç olarak, doğru ellerde ve doğru niyetle yapılan bir uygulama hikmete hizmet ederken, kötü niyetle yapılan aynı fiil zarara ve harama dönüşebilir. Bu nedenle dinî konularda hüküm verirken aceleci değil, bilinçli, araştırmaya dayalı ve bütüncül bir yaklaşım benimsemek esastır.
Biz büyü değil, havas öğretiyoruz.
